Ostropest plamisty a wątroba – co warto wiedzieć?

Ostropest plamisty to charakterystyczna roślina o fioletowych kwiatach i liściach pokrytych jasnym, marmurkowym wzorem. W zielarstwie wykorzystuje się przede wszystkim jego owoce, często potocznie nazywane nasionami.

Roślina od wielu lat kojarzona jest z wątrobą i układem trawiennym. Z tego powodu zmielony ostropest, herbatki oraz ekstrakty z tej rośliny są popularnym elementem produktów zielarskich i suplementów diety.

Co zawiera ostropest plamisty?

Najbardziej znanym składnikiem owoców ostropestu jest sylimaryna – określenie obejmujące grupę naturalnych związków roślinnych. W standaryzowanych ekstraktach znajdują się między innymi sylibina, izosylibina, sylikrystyna i sylidianina. Zawartość tych substancji może jednak znacząco różnić się w zależności od rodzaju surowca i sposobu jego przetworzenia.

Warto pamiętać, że całe lub zmielone owoce ostropestu nie są tym samym produktem co skoncentrowany, standaryzowany ekstrakt. Nie należy więc bezpośrednio porównywać ich porcji ani oczekiwanego działania.

Dlaczego ostropest kojarzony jest z wątrobą?

Europejska Agencja Leków wskazuje, że niektóre preparaty z owoców ostropestu są tradycyjnie stosowane jako wsparcie funkcji wątroby oraz przy uczuciu pełności i niestrawności – po wcześniejszym wykluczeniu przez lekarza poważnych chorób. Ocena ta opiera się przede wszystkim na wieloletnim, tradycyjnym stosowaniu rośliny.

Nie oznacza to jednak, że ostropest jest lekiem na choroby wątroby. Badania kliniczne dotyczące jego stosowania między innymi przy stłuszczeniu, wirusowych zapaleniach czy uszkodzeniach wątroby dawały niejednoznaczne wyniki. Aktualne dane nie pozwalają stwierdzić, że ostropest skutecznie leczy określoną chorobę wątroby.

Czy ostropest regeneruje wątrobę?

Określenie „regeneruje wątrobę” jest często spotykane w reklamach, ale jest zbyt jednoznaczne. Nie powinno być używane jako obietnica działania produktu spożywczego.

Bardziej odpowiednie jest stwierdzenie:

Ostropest plamisty jest tradycyjnie wykorzystywany w preparatach przeznaczonych do wspierania prawidłowego funkcjonowania wątroby.

Ostropest nie zastępuje diagnostyki, leczenia ani zaleceń lekarza. Szczególnie ważne jest to w przypadku podwyższonych prób wątrobowych, przewlekłego bólu, stłuszczenia wątroby, zapalenia wątroby lub innych rozpoznanych problemów zdrowotnych.

Jak wykorzystać ostropest w codziennej diecie?

Owoce ostropestu są twarde, dlatego najczęściej wykorzystuje się je w postaci zmielonej. Mają łagodny, lekko orzechowy smak, który nie powinien dominować całego dania.

Zmielony ostropest można dodawać między innymi do:

• jogurtu naturalnego,
• owsianki,
• musli,
• koktajli,
• sałatek,
• past warzywnych,
• zup,
• domowego pieczywa,
• kasz i dań warzywnych.

Najlepiej przestrzegać sposobu użycia i zalecanej porcji podanej na opakowaniu konkretnego produktu. Nie należy zakładać, że większa ilość przyniesie lepszy efekt.

Ostropest mielony a ekstrakt – jaka jest różnica?

Ostropest mielony to rozdrobniony surowiec roślinny zawierający naturalne składniki całych owoców.

Ekstrakt jest produktem skoncentrowanym, otrzymywanym przy użyciu określonego procesu technologicznego. Może być standaryzowany na konkretną zawartość sylimaryny lub jej wybranych składników.

Dlatego informacje dotyczące badań nad standaryzowanymi ekstraktami nie mogą być automatycznie odnoszone do każdej herbatki, całych owoców lub mielonego ostropestu dostępnego jako żywność. EMA odrębnie opisuje rozdrobniony surowiec, proszek oraz różne rodzaje ekstraktów.

Czy ostropest jest bezpieczny?

Preparaty z ostropestu są na ogół dobrze tolerowane, ale u niektórych osób mogą powodować dolegliwości trawienne, takie jak nudności, podrażnienie żołądka, wzdęcia lub biegunka. Możliwe są również reakcje alergiczne.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych, do której należą również między innymi rumianek, chryzantemy i stokrotki.

Bezpieczeństwo stosowania preparatów z ostropestu podczas ciąży i karmienia piersią nie zostało dostatecznie ustalone. EMA nie zaleca ich stosowania w tych okresach ze względu na brak wystarczających danych.

Osoby przyjmujące leki powinny przed regularnym stosowaniem ostropestu skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Produkty roślinne mogą wpływać na działanie niektórych leków lub nasilać ich działania niepożądane.

Kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem?

Ostropest nie powinien być sposobem na samodzielne leczenie dolegliwości związanych z wątrobą.

Do lekarza należy zgłosić się szczególnie wtedy, gdy występują:

• zażółcenie skóry lub białek oczu,
• ciemne zabarwienie moczu,
• bardzo jasny stolec,
• uporczywy ból brzucha,
• silne osłabienie,
• długotrwałe nudności,
• pogorszenie wyników badań wątroby.

EMA zaleca pilny kontakt z lekarzem w przypadku pojawienia się żółtaczki albo zmiany koloru moczu lub stolca.

Zdrowa wątroba to nie tylko jeden produkt

Prawidłowe funkcjonowanie wątroby zależy od wielu elementów codziennego stylu życia. Żaden pojedynczy produkt nie zrównoważy nadmiernego spożywania alkoholu, nieprawidłowej diety, braku aktywności ani przyjmowania leków niezgodnie z zaleceniami.

Ostropest może stanowić element urozmaiconej diety, ale nie powinien być przedstawiany jako środek „detoksykujący” ani zamiennik zdrowych nawyków i odpowiedniej opieki medycznej.

Podsumowanie

Ostropest plamisty jest rośliną od dawna wykorzystywaną w zielarstwie i tradycyjnie kojarzoną ze wspieraniem funkcji wątroby oraz trawienia. Najczęściej stosuje się jego owoce w postaci całej, mielonej albo jako składnik ekstraktów.

Dotychczasowe badania nie pozwalają jednak stwierdzić, że ostropest leczy choroby wątroby. Warto traktować go jako element codziennej diety, a nie jako zamiennik diagnozy, leczenia lub konsultacji lekarskiej.